Propan ma GWP równe 3, kosztuje 50–90 zł/kg i pod względem termodynamicznym bije większość syntetyków: wysoka wydajność wolumetryczna, świetny współczynnik przejmowania ciepła, niskie temperatury tłoczenia. Jedyny realny problem to palność — i to ona definiuje wszystkie ograniczenia projektowe. Kto je rozumie, buduje tanie i przyszłościowe instalacje. Kto ignoruje — nie dostanie odbioru.
Dlaczego R290 wypiera syntetyki w chłodnictwie komercyjnym?
Trzy powody, wszystkie mierzalne:
- Prawo. Od 1 stycznia 2025 r. nowe samodzielne urządzenia chłodnicze (plug-in) nie mogą zawierać F-gazów o GWP ≥ 150. Producenci mebli chłodniczych przeszli na R290 praktycznie w całości — nowa witryna czy szafa mroźnicza na R404A albo R134a po prostu nie trafi legalnie na rynek.
- Energia. Agregat na R290 zużywa typowo 10–15% mniej energii niż odpowiednik na R404A i 5–10% mniej niż na R448A. Przy monoblokach mroźniczych różnica potrafi sięgnąć 20%.
- Koszty eksploatacji. Zero opłat kwotowych, zero ryzyka cenowego związanego z redukcją kwot HFC, czynnik dostępny bez ograniczeń. Napełnienie typowego monobloku to 0,5–2,5 kg — koszt uzupełnienia jest pomijalny.
Jakie są limity napełnienia propanem według PN-EN 378 i IEC 60335?
To jest sedno projektowania z R290. Obowiązują dwa reżimy:
| Zastosowanie | Norma | Limit napełnienia | Praktyczne znaczenie |
|---|---|---|---|
| Urządzenia samodzielne (plug-in) | IEC 60335-2-89 (nowe wydanie) | do 500 g na obieg | witryny, szafy, regały — bez dodatkowych wymagań lokalizacyjnych |
| Urządzenia komercyjne stacjonarne | PN-EN 378-1 | zależnie od kubatury pomieszczenia i kategorii dostępu; praktycznie 1,5–5 kg na obieg w pomieszczeniach, bez limitu na zewnątrz | monobloki, agregaty zewnętrzne, chillery |
| Chillery i agregaty na zewnątrz budynku | PN-EN 378 + ATEX dla maszynowni | napełnienia 10–80 kg na moduł stosowane seryjnie | woda lodowa, zład glikolowy |
Kluczowa zasada projektowa: propan zostaje na zewnątrz albo w małych porcjach. Duże instalacje buduje się jako układy pośrednie — chiller R290 na dachu lub przy ścianie, glikol propylenowy albo woda lodowa do odbiorników w budynku. W ten sposób w strefie przebywania ludzi nie ma ani grama palnego czynnika, a limity przestają być problemem.
Ile kosztują urządzenia na R290 w 2026 roku?
Orientacyjne ceny netto rynkowe:
- Monoblok chłodniczy do komory 10–20 m³ (moc 1–2 kW): 8 000–15 000 zł — porównywalnie z odpowiednikiem na F-gazy.
- Monoblok mroźniczy do komory 20–40 m³: 14 000–25 000 zł.
- Agregat inwerterowy R290 3–10 kW: 18 000–45 000 zł, ok. 10–20% drożej niż wersja na R448A — różnica zwraca się z rachunków za energię w 2–4 lata.
- Chiller R290 50 kW: 120 000–180 000 zł; 200 kW: 350 000–550 000 zł.
- Szafa mroźnicza gastronomiczna plug-in: 4 000–9 000 zł — taniej niż dawne odpowiedniki na R404A.
Do tego doliczyć trzeba wentylację awaryjną i detekcję gazu tam, gdzie wymaga tego analiza ryzyka: detektor propanu z modułem sterującym to 1 500–3 500 zł na punkt, wentylator w wykonaniu EX — 3 000–8 000 zł.
Jakie przepisy i uprawnienia obowiązują przy montażu instalacji na propan?
R290 nie jest F-gazem, więc nie obowiązują certyfikaty F-gazowe UDT, rejestracja w CRO ani kontrole szczelności z rozporządzenia 2024/573. Obowiązują za to:
- PN-EN 378 — klasyfikacja bezpieczeństwa (A3), limity napełnień, wymagania wentylacji i detekcji;
- dyrektywa ATEX / rozporządzenie ws. minimalnych wymagań BHP w strefach zagrożonych wybuchem — dla maszynowni i miejsc, gdzie może powstać atmosfera wybuchowa;
- UDT w zakresie urządzeń ciśnieniowych — zbiorniki i rurociągi wg WUDT/PED, jak w każdej instalacji chłodniczej;
- kwalifikacje lutowaczy i wymogi producenta — serwisant musi mieć przeszkolenie z czynników palnych (szkolenia prowadzą m.in. producenci sprężarek i organizacje branżowe), choć formalnego certyfikatu państwowego dla A3 w Polsce nie ma.
Brak biurokracji F-gazowej to wymierna oszczędność: dla instalacji na HFC o zładzie 50 t CO2eq same kontrole szczelności i obsługa CRO to 1 500–3 000 zł rocznie — przy R290 ta pozycja znika. Pełną listę obowiązków, których unikasz, znajdziesz w artykule o obowiązkach operatora i CRO.
Kiedy wybrać R290, a kiedy CO2?
Rozstrzygnięcie jest praktyczne, nie ideologiczne:
- R290 wygrywa przy mocach do ok. 300–400 kW, w układach pośrednich (glikol), w monoblokach i plug-inach, przy ograniczonym budżecie inwestycyjnym i tam, gdzie nie ma potrzeby rozprowadzania czynnika po obiekcie.
- CO2 wygrywa w rozległych instalacjach bezpośrednich (supermarket z dziesiątkami mebli), przy jednoczesnym zapotrzebowaniu na chłód i mróz oraz przy dużym odzysku ciepła — szczegóły w analizie CO2 transkrytyczne — kiedy się opłaca.
- Nie wybieraj R290, jeśli instalacja wymaga dużego zładu wewnątrz budynku w strefach dostępnych dla osób postronnych — tam układ pośredni albo CO2 są jedynymi sensownymi drogami.
Dla typowego zakładu spożywczego z komorami chłodniczymi i mroźniczymi o łącznej mocy 40–150 kW najtańszym całościowo rozwiązaniem w 2026 r. jest zestaw monobloków R290 albo chiller R290 z glikolem — inwestycyjnie 15–25% taniej niż CO2 transkrytyczne, przy porównywalnych kosztach energii i zerowym ryzyku regulacyjnym.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych — zakazy produktowe, załącznik IV
- PN-EN 378-1:2017 Instalacje chłodnicze i pompy ciepła — wymagania bezpieczeństwa
- IEC 60335-2-89 — wymagania dla komercyjnych urządzeń chłodniczych z czynnikami palnymi